Klik hier voor de webversie

Nummer 2 - februari 2018

40 ton zware “hart” van protonenapparatuur in bunker getild!

Beste lezer,

 

Het aftellen is begonnen!

 

Over minder dan een jaar mogen we de eerste patiënten al verwelkomen. Na vele jaren van voorbereiding en plannen op papier, staat er nu een gebouw en een apparaat. Ook voor patiënten wordt ZON-PTC steeds tastbaarder.

 

In deze nieuwsbrief vertellen we u over de bouw en de spectaculaire levering van de cyclotron. Ook laten we een gespecialiseerd protonen klinisch fysicus aan het woord over de apparatuur. Een component die niet onderbelicht mag worden is alle IT die nodig is om de processen in ZON-PTC te ondersteunen. Onze recent aangetrokken protonen radiotherapeut-oncoloog stelt zich voor. Kortom: meer dan genoeg interessant nieuws om met u te delen.


Wilt u meer weten over een van de onderwerpen uit deze nieuwsbrief? Kent u iemand die deze nieuwsbrief ook wil ontvangen? Heeft u nieuws of tips? Mail dan naar communicatie@maastro.nl.

 

Wij wensen u veel leesplezier!

 

Maria Jacobs (bestuurder MAASTRO clinic en ZON-PTC)

Ruud Verreussel (projectdirecteur ZON-PTC)

Cyclotron succesvol geplaatst!


Ondanks het druilerige weer op zaterdag 10 februari kijken we terug op een zeer geslaagde operatie! De cyclotron, het hart van de protonenapparatuur, werd veilig over twee loopbruggen van het Maastricht UMC+ getakeld en voorzichtig via een gat in het dak de bestralingsbunker van ZON-PTC binnen gebracht. Voorafgaand aan de hijswerkzaamheden was er een kort moment waarin werd teruggeblikt op het project tot nog toe. Vervolgens plaatsten, namens de Raad van Bestuur van het Maastricht UMC+, Marja van Dieijen en Gabriël Zwart hun handtekening. Namens de Raad van Bestuur van ZON-PTC plaatste Maria Jacobs haar handtekening samen met de leden van het directie-adviesteam van ZON-PTC, Liesbeth Boersma, Ruud Verreussel en Geert Bosmans. 

 

Bekijk hier de video van het plaatsen van de cyclotron. Tevens hebben we een fotopresentatie gemaakt, klik hier.

“Ligt de bouw op schema?”

Derk Jalink, projectleider bouw van ZON-PTC, hoeft er geen seconde over na te denken. De meest gestelde vraag is of de bouw op schema ligt. Hij kan iedereen geruststellen: “Tot nu toe is alles heel goed gegaan. Binnen de tijd, binnen de kosten en er wordt meer dan goed samengewerkt met alle partijen.”

 

Een standaard bouwproject is ZON-PTC niet bepaald. De krappe tijdsplanning, het strakke budget, de sterke verwevenheid van bouwen en installeren* én de moeilijk toegankelijke bouwlocatie (want: deels inpandig, deels tussen bestaande gebouwen van MAASTRO en MUMC+) zorgen voor extra uitdagingen. Desalniettemin kon op 5 januari 2018, precies volgens planning, de facility ready check succesvol worden afgerond.

 

Op papier is de facility ready check een mijlpaal, maar in de praktijk gaat het werk natuurlijk gewoon door. Nu is de ‘site conformance review checklist’ van Mevion de nieuwe leidraad. Wekelijks is er overleg met de Installation Manager van Mevion en wekelijks wordt bekeken of het proces wellicht ergens versneld kan worden. Slimme logistiek speelt een belangrijke rol. Stonden de eerste (begin december 2017) en tweede (10 februari 2018) deelleveringen van Mevion al geruime tijd vast - transport van Amerika naar Nederland over zee moest immers ruim op tijd georganiseerd en gepland worden - voor de derde en vierde deellevering is het anders geregeld. Vanuit het magazijn van Convoi in Utrecht zijn de benodigde materialen van de derde en vierde deellevering op afroep beschikbaar. Ook levert Convoi de benodigde kranen en een stuk of zes bekwame vakmensen die de Mevion-bouwers ondersteunen bij de installatie. “Het loopt als een tierelier,” aldus Derk.

 

De bouw en het installatiewerk mag dan voor 95% opgeleverd zijn, het werk zit er bepaald nog niet op. Nu is Mevion ‘in charge’. Derk: “We willen de eerste patiënt bij ZON-PTC in 2018 bestralen: daar streven we naar. Begin november moet de installatie van de versneller klaar zijn en worden overgedragen aan onze klinisch fysici. Parallel aan het installeren van de versneller - en dus zeer nauw daarmee verweven - loopt de afbouw van het interieur: de wachtkamer, de gang, de kleedruimten, de bedieningsruimte, de behandelruimte… Dat luistert allemaal heel nauw, dus dat gaat in zeer nauw overleg met Mevion. Neem bijvoorbeeld de bedieningsruimte: die moet helemaal klaar zijn voordat Mevion de bedieningsconsole en bekabeling gaat installeren. Maar in de behandelruimte mogen wij pas beginnen als Mevion klaar is met alle bekabeling.”

 

En dan is er nog een deelproject met dezelfde einddatum: “We gaan ook nog de entreehal aanpassen. Niet alleen moet ZON-PTC zichtbaar worden, maar we willen onze patiënten - nog meer dan nu - gastvrij onthalen.”


* De cyclotron van Mevion kan heel dicht bij de patiënt roteren, zonder bundellijn. De constructie is daardoor heel compact, maar moet tijdens de bouw van de bunker verankerd worden in het beton. De dimensionering van de bunker is dan ook door Mevion volledig bepaald. Dat is dus echt anders bouwen dan bij de collega protonenbouwers.

Oplevering van de ruwbouw: de bouwers zijn tevreden 

René Nijsten van Nijsten Bouwcoördinatie & -beheer en Lex Gulikers van aannemer LAUDY Bouw & Ontwikkeling waren de afgelopen maanden kind aan huis bij ZON-PTC. Met de oplevering van de ruwbouw - de facility ready check - van begin januari jl. zit het werk van René (foto links) erop. Lex (foto rechts) en zijn collega’s zijn een heel eind op weg. Tevreden heren?

 

René: “Tevreden! Netjes op tijd, binnen de begroting gebleven en het is soepel verlopen. De bouw zelf was niet heel ingewikkeld, behalve die wanden van drie meter dik beton, de nog dikkere vloeren (3,4 meter!) en de vele in te storten voorzieningen voor de versneller van Mevion.”


Lex: “Als cement gaat binden, dan ontstaat er warmteontwikkeling. Bij muren van drie meter dik kan het wel 45 tot 50 graden worden in de kern van de muur. Als het dan buiten vriest, worden de temperatuurverschillen zo groot dat je scheuren kunt krijgen. Dat probleem kun je opvangen door koeling aan te brengen in de muren, maar wij hebben - in goed overleg met de constructeur en de betontechnoloog - gekozen voor een optimale betonsamenstelling. Deze oplossing heeft Laudy jaren geleden ook al gebruikt bij de bestaande bunkers van MAASTRO.”


René: “De planning was krap en het budget ook, maar de grootste uitdaging was de bouwlocatie: midden tussen de gebouwen van het ziekenhuis in, heel moeilijk bereikbaar…”


Lex: “We moesten er met kranen, heimachines, betonmixers, betonpompen enzovoort bij kunnen komen. Maar er was niet voldoende plek om te manoeuvreren. MAASTRO heeft zelf al anderhalve bunker gedemonteerd en wij hebben twee noodtrappen tijdelijk vervangen door smallere versies.”


René: “Alles is uiteraard in goed overleg gegaan met het ziekenhuis, het MUMC+. Veiligheid was een zeer belangrijk aandachtspunt. Daarover is er continue overleg geweest tussen alle betrokkenen.”

Lex: “Je zit tussen de gebouwen in, je werkt op hun terrein en aan hun gebouwen, je zit met overlast, je moet risico’s inschatten en rekening houden met de veiligheid, je moet het verkeer regelen… Dat is goed afgestemd met het MUMC+ en uiteraard ook met de opzichter van de gemeente Maastricht.”


René: “De samenwerking met Mevion ging voorbeeldig. Al tijdens de ruwbouw troffen we voorbereidingen voor de installatie van de versneller. Na elke bouwvergadering was er nog een apart werkoverleg met Mevion. Techneuten onder elkaar, dat gaat heel gemakkelijk. Het is af en toe zoeken naar de juiste Engelse term, maar Derk Jalink, de bouwcoördinator van ZON-PTC, kent perfect Engels, dus als het nodig was fungeerde hij als tolk.”


Lex: “Het is niet gebruikelijk dat de gebruiker (in dit geval Mevion) meewerkt tijdens de bouw. De maatvoering hier was cruciaal. Alles moet precies op de plek zitten waar Mevion het nodig heeft. Elke kleine afwijking, levert hun straks een probleem op. John Harty, Site Planning Coordinator van Mevion Medical Systems, weet precies wat hij wil en hij brengt het ook goed over. Hij heeft de hele voorbereiding op de voet gevolgd en is voor het storten van elke wand komen kijken. Dankzij de goede communicatie is ook dat proces heel soepel en plezierig verlopen.”


René: “Mijn werk hield op met de bouwkundige oplevering van de bunker begin januari. Voor de afbouwfase is ZON-PTC nu zelf aannemer; zij geven rechtstreeks opdracht voor nog wat bouwkundig werk aan Laudy, Engie en Mevion.”


Lex: “Zo’n 95% van ons werk is gedaan. Nu Mevion alle apparatuur naar binnen heeft gehesen met die gigantische kraan, maken wij het ‘deksel’ in het dak dicht. Verder plaatsen we de opgeknapte trappen, voorzien van nieuwe gevelplaten, terug. Dat ronden we in mei af. Voor de afwerking - de vloerbedekking, de plafonds en de wandafwerkingen - heeft ZON-PTC zelf opdracht gegeven, maar wij coördineren dat. Onze officiële oplevering is op 20 juli.”

Even voorstellen

Carmen Ares

“We kunnen proberen, maar mijn Nederlands is niet goed genoeg nog,” zo vertelt Carmen Ares, de eerste radiotherapeut-oncoloog in Nederland met ruime klinische ervaring in de protonentherapie. Op 1 november jl. mochten we haar bij ZON-PTC verwelkomen.

 

Bijna tien jaar ervaring met protonen
Na haar opleiding en werkervaring als radiotherapeut-oncoloog in Barcelona, heeft Carmen haar carrière voortgezet in Geneve. Vervolgens heeft zij zich gespecialiseerd in protonentherapie. In het protonentherapiecentrum van ‘Massachusetts General Hospital’ in Boston volgde zij een protonentraining (een zogenaamd fellowship). Vervolgens werkte Carmen gedurende bijna 10 jaar in het protonentherapiecentrum van het ‘Paul Scherrer Institute’ in Villigen (Zwitserland).

 

Bij ZON-PTC staat Carmen - naast het leren van een nieuwe, totaal andere taal - voor nieuwe uitdagingen. Niet alleen omdat de protonentherapie in Nederland nieuw is en ze bij ZON-PTC protonentherapie mede kan opstarten, maar ook omdat in Maastricht gewerkt wordt met de allernieuwste scanning protonentechniek van Mevion. Voor intimi: het Mevion S250i protonentherapiesysteem. Carmen: “De meeste protonencentra worden op separate locaties gebouwd, vanwege de grootte van de protonenversnellers. Maar dankzij de compacte afmetingen van de Mevion-protonenversneller kunnen we hier, in Maastricht, wél inpandig bouwen. Dat is uniek in de wereld en ik vind het een heel groot pluspunt. Het komt de noodzakelijke multidisciplinaire samenwerking absoluut ten goede. Niet voor niets houden we heel korte lijntjes met de artsen in de ziekenhuizen die hun patiënten aan ons toevertrouwen. Onze allereerste taak echter is het voorbereiden en realiseren van een veilige opstart van protonentherapie in Maastricht. Uiteraard deel ik mijn ervaringen graag met al mijn collega’s.”

 

Ook onderzoek
In Zwitserland was Carmen naast radiotherapeut oncoloog ook hoofd van de aandachtsgebieden kindertumoren en scheldelbasistumoren. Daarnaast verrichte zij veelvuldig onderzoek op het gebied van zowel protonen- als fotonentherapie bij diverse tumorsoorten. De excellente onderzoeksreputatie van Maastro ziet Carmen dan ook als een extra pluspunt, waaraan ze graag een bijdrage wil leveren.

Nieuwsfeitje:
Samen met fysici van de andere twee Nederlandse protonencentra is een landelijke richtlijn voor het evalueren van robuustheid van behandelplannen ontwikkeld binnen Duproton.

Zeven vragen over planningssysteem RayStation

           

Mirko Unipan (klinisch fysicus ZON-PTC en MAASTRO clinic):

 

"Recent hebben we een belangrijke update uitgevoerd: van RayStation 6 beta versie naar RayStation 7 klinische versie. Dit is tevens de versie waarmee we straks klinisch gaan starten. In de loop van 2018 volgen meer updates. Momenteel zitten we in de testfase waarbij we een prototype van de Mevion S250i gebruiken. Met deze testen willen we enerzijds klinische planningprocedures ontwikkelen. Anderzijds kunnen wij essentiële feedback aan RaySearch en Mevion geven, waardoor zij hun producten weer kunnen verbeteren, en dat komt de patiënt weer ten goede."

"Alles hangt met elkaar samen"


Bunker klaar? Check! En dan ook nog eens keurig op tijd en binnen budget. Dat voelt goed en verdient een groot compliment. Maar we zijn er nog niet. Van de to-do lijsten kunnen we pas een deel afstrepen. We hebben nog steeds een pittige deadline: in 2018 willen we de eerste patiënt bestralen en voordat het zover is, moet er nog wel een en ander gedaan worden. Ik zal u niet lastigvallen met de vele deelprojecten en de daaruit voortvloeiende door te hakken knopen, deadlines, overlegrondes, verwachte en onverwachte ‘beren op de weg’ maar geloof me: nu wordt het echt spannend.

 

Het is mijn werk om te bewaken dat de milestones worden bereikt: met de juiste kwaliteit, goed op tijd en uiteraard binnen budget. De manier om dat te doen is door mensen bij elkaar te brengen; zorgen dat ze samen praten, elkaar informeren, dat ze van de collega’s weten wat er speelt en waarom, dat ze elkaar tijdig de noodzakelijke input leveren, dat iedereen doordrongen is en blijft van elkaars afhankelijkheden en de bijbehorende deadlines. Ik luister mee, praat mee en denk mee. De grote lijnen mogen dan wel duidelijk zijn, maar elk deelproject heeft z’n uitdagingen en alles is nog in beweging. Bovendien hangt alles met elkaar samen: het afbouwen van de versneller, het bepalen van de workflow, de medische protocollen, de inrichting, de logistiek, nog een aantal fysische uitdagingen in onder andere het proces van treatment planning en commissioning… De hele ICT-infrastructuur - zowel de nieuwe componenten als het aanhaken op de bestaande infrastructuur - is een kritische succesfactor. Evenals het gezamenlijk leren en trainen van onze artsen, laboranten en klinisch fysici. Als je je realiseert dat het werk in de kliniek ondertussen gewoon doorgaat, zal snel duidelijk zijn dat het in teamverband inplannen van leer- en oefensessies bepaald geen sinecure is. Maar het moet en dus werken we aan een slimme oplossing.

 

Het komt er nu echt op aan. De komende maanden worden cruciaal, alles komt samen. Niet alleen werken we aan het realiseren van een nieuwe manier van bestralen, we krijgen ook te maken met een andere manier van werken, met nieuwe afspraken, met een nieuw netwerk van verwijzende ziekenhuizen en radiotherapeutische instituten in Zuid-Oost Nederland, met nieuwe vergoedingen enzovoort. Het zijn spannende, maar heel interessante tijden.

 

Ruud Verreussel
Projectdirecteur ZON-PTC

Afbeelding: belangrijkste milestones ZON-PTC

"IT is randvoorwaardelijk voor het succes van ZON-PTC"

Waar je niet direct aan denkt bij het realiseren van een protonencentrum is de IT die hiervoor nodig is. En die is niet gering. Talloze nieuwe processen worden ondersteund door IT; doorverwijzen, overleg met externe behandelaars, het verstrekken van patiëntinformatie. De afdeling Informatisering en Services, met Natascha Smeets aan het hoofd, heeft er de handen aan vol.

In welke mate is IT betrokken bij de realisatie van ZON-PTC?
“Apparatuur en processen zijn in grote mate, zo niet volledig, afhankelijk van IT. Goed werkende IT is een belangrijke randvoorwaarde voor het succes van ZON-PTC. Als voorbeeld: de verwijzende arts gaat straks digitaal zijn patiënt aanmelden via een verwijsportaal. Als dit niet goed functioneert, missen we dus belangrijke informatie over onze patiënten.”

Wat houdt dat in, zo’n verwijsportaal?
“Dit is een webportal waarop een externe verwijzer inlogt en alle informatie omtrent zijn patiënt deelt met ZON-PTC, onder andere beelden. Dit portaal moet gebruiksvriendelijk zijn en stabiel. Het verwijsproces is immers een cruciale schakel in ons proces. Het verwijsportaal gaat op basis van XDS-technologie draaien. Veel ziekenhuizen werken al met deze vorm van data-uitwisseling, maar die is vaak toch net weer anders ingericht. Aan ons de taak om te zorgen dat deze verschillende inrichtingsvormen zo goed mogelijk op elkaar aansluiten, zonder dat de verwijzende ziekenhuizen daar last van hebben of extra kosten voor moeten maken en dat informatie naadloos is uit te wisselen.”

Wat gaat de patiënt hiervan merken?
“Voor onze patiënten gaan we een zogeheten zorgportaal inrichten. Dit is vergelijkbaar met het verwijsportaal, dus ook een webbased oplossing. De patiënt logt straks in op een webportal en kan daar zijn dossier en afspraken inzien. De patiënt heeft recht op informatie over zijn behandeling, de informatie is zijn eigendom. Misschien dat hij later zelfs zijn afspraken zelf kan gaan plannen. Daar moeten we nog goed over nadenken, dat is een complex proces.”

Hoe gaat IT bijdragen aan de kennisuitwisseling met andere centra?
“Onze artsen willen straks nauw contact onderhouden met verwijzende radiotherapeut-oncologen en collega’s van protonencentra in binnen- en buitenland. Niet alleen om patiëntencasussen te bespreken, maar ook om kennis uit te wisselen over deze nieuwe vorm van behandeling om van elkaar te leren. Op dit moment loopt een tender voor de selectie van een video-conferencingsysteem. We kiezen er nadrukkelijk voor om te gaan werken met de laatste nieuwe techniek op dit gebied en niet voort te borduren op oude middelen. Belangrijke overleggen zoals MDO’s moeten vlekkeloos verlopen, dan wil je geen haperingen door falende techniek.”

En hoe is IT verweven in de behandeling?
"De behandelapparatuur bevat een grote softwarecomponent. De verantwoordelijkheid hiervan ligt bij de leverancier, maar wij moeten er wel voor zorgen dat alle systemen straks met elkaar communiceren en dat data wordt uitgewisseld met de apparatuur. RayStation, de planningssoftware waarin de protonenplannen gemaakt worden, moet bijvoorbeeld kunnen communiceren met Aria, de planningssoftware van fotonen. Ook het elektronisch patiëntendossier HIX wordt voorbereid op de protonenbehandeling. Elke handeling die in het behandelproces moet worden uitgevoerd, wordt geregistreerd in HIX."

Er wordt heel wat data gegenereerd bij zo’n behandeling.
“Dat klopt, en deze data ontsluiten we via ons datawarehouse naar een Business Intelligence omgeving. Deze data geeft ons straks waardevolle informatie zodat we onze behandelingen steeds kunnen blijven verfijnen en aanpassen. Zo blijven we een lerende organisatie.”  

Korte nieuwtjes

  • Eind november hebben we een nieuwe cone beam CT-scanner (medPhoton Imaging Ring System) in huis gehaald, als onderdeel van een Eurostars onderzoekssubsidie van prof. dr. ir. Frank Verhaegen. Lees meer

  • In december brachten drie artsen en twee fysici vanuit ZON-PTC een bezoek aan het protonencentrum van het Institut Curie in Parijs (zie foto). Lees meer

  • In december vond in Eindhoven de eerste regionale tumorwerkgroep voor protonenbehandeling van het mamma-carcinoom plaats. De stand van zaken op zowel medisch inhoudelijk vlak als op het gebied van techniek en fysica werd besproken. Tevens werd de werkwijze in de regio toegelicht en op elkaar afgestemd. We kijken uit naar de volgende bijeenkomst in het voorjaar.

  • Eind december verzorgde RaySearch een tweedaagse training gericht op het treatment planningssysteem RayStation. Lees meer

  • Het MEVION S250i protontherapiesysteem heeft begin dit jaar de FDA-goedkeuring ontvangen. Hiermee mag de techniek klinisch toegepast worden. Lees meer

  • Vorige maand is de vergunning stralingshygiëne voor het complex Randwyck, waartoe ook ZON-PTC behoort, verleend. Lees meer

  • We krijgen zeer veel aanvragen binnen voor rondleidingen in de bunker van ZON-PTC. Helaas kunnen we daar momenteel geen gehoor aan geven vanwege de strakke planning.

Feiten en cijfers

 

Gebouw

  • Inpandig met een directe verbinding vanuit het Maastricht UMC+
  • Bunkermuren bijna 4m dik
  • Drie niveaus (4m onder maaiveld tot 8m boven maaiveld)
  • ± 2000m3 beton
  • 132.600kg wapening
  • Gewicht cyclotron 15.000kg
  • Gewicht totale protonentechnologie 100.000kg

 

Kosten

  • Medische technologie €20 à 25 miljoen
  • Totale investering ca. €40,5 miljoen

 

Capaciteit

  • In Nederland 3 protonentherapiecentra
  • Wereldwijd tot nu toe ca. 50 protonentherapiecentra
  • Behandelcapaciteit in Maastricht ca. 400 patiënten / jaar in één behandelruimte
  • Vijf dagen per week, tot 16 uur per dag in bedrijf van 7.00 tot 23.00 uur
  • ± 30 nieuwe medewerkers, plus nog de nodige wetenschappers
  • Geen 'protonenspecialisten' maar 'cross skilled professionals' (artsen, klinisch fysici en laboranten)

Adres: Postbus 3035, 6202 NA Maastricht
Telefoon: 0031 88 44 55 666
E-mail: info@zonptc.nl
Website: www.zonptc.nl

 

 

Copyright © 2018 ZON-PTC, All rights reserved.

Wilt u liever geen berichten van Zuid-Oost Nederland Protonen Therapie Centrum ontvangen, klik dan hier om u af te melden.